Wiadomość

Prawo spadkowe to dział prawa cywilnego, którego przepisy regulują losy majątku zmarłego, a mianowicie przejście praw i obowiązków majątkowych na inne osoby fizyczne i prawne. Dział ten zawarty jest w czwartej księdze Kodeku cywilnego i obejmuje artykuły od 992 do 1088. Normuje on skutki prawne śmierci osoby fizycznej.

Stosunki prawne istniejące w chwili jej śmierci nie wygasają, lecz przechodzą na inne podmioty. W polskim prawie spadkowym majątek zmarłego może przejść na inne osoby na dwa sposoby. Wyróżnia się dziedziczenie na podstawie ustawy oraz dziedziczenie na podstawie testamentu, a zatem ustawa i testament to jedyne źródła powołania do spadku funkcjonujące w polskim prawie.

Spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które z chwilą jego śmierci przechodzą na jedną lub kilka osób. Spadkiem są zarówno prawa majątkowe, czyli aktywa spadku zmarłej osoby fizycznej, jak i jej obowiązki – pasywa spadku. Jednakże nie wszystkie prawa i obowiązki podlegają dziedziczeniu.

Jak wynika z przepisu art. 922 § 2 k.c., do spadku nie należą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, na przykład zobowiązanie adwokata do prowadzenia obrony przed sądem, czy malarza do wykonania obrazu oraz prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami, na przykład uprawnienie do otrzymania sumy ubezpieczenia czy też prawo najmu lokalu mieszkalnego.

Do spadku wchodzą i dziedziczeniu natomiast podlegają długi spadkowe, o których mowa w przepisie art. 922 § 3 k.c. Zgodnie z tym artykułem, do długów spadkowych należą koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi czwartej kodeksu cywilnego.

Majątek zmarłego, który stał się spadkiem jest nabywany w drodze dziedziczenia przez jedną bądź kilka osób. Zgodnie z taką konstrukcją prawną zmarły jest spadkodawcą, natomiast osoby, które po nim dziedziczą to spadkobiercy.

Spadkodawca rozrządza swoim majątkiem na wypadek śmierci. To osoba, której śmierć zapoczątkowuje proces dziedziczenia. Może nim być wyłącznie osoba fizyczna. Spadkodawca ma możliwość wyrażenia swojej ostatniej woli w formie testamentu i wówczas określany jest mianem testatora.

Spadkobierca to podmiot, który przejmuje ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Może nim być, zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna, ale także dziecko, które było już poczęte w chwili otwarcia spadku, ale jeszcze nie zostało urodzone, przy czym dziecko to może być spadkobiercą, ale pod warunkiem, wynikającym z art. 927 § 2 k.c., a mianowicie że urodzi się żywe (nasciturus). W polskim prawie spadkowym wyróżniamy dwa rodzaje spadkobiercy, co wynika z tytułów powołania do spadku. Jeżeli zmarły sporządził testament, wówczas mamy do czynienia z dziedziczeniem testamentowym, a spadkobiercami są osoby wskazane przez spadkodawcę w testamencie – spadkobiercy testamentowi, natomiast w przypadku braku testamentu – następuje dziedziczenie ustawowe, dziedziczą osoby wskazane przez ustawę – spadkobiercy ustawowi.

Bibliografia:

  1. A. Doliwa, Prawo spadkowe, Warszawa 2007.
  2. J. Lewandowski, Elementy prawa, Warszawa 1994.
  3. E. Niezbecka, Prawo spadkowe w zarysie, Lublin 2000.
  4. J. St. Piątowski (red.), System Prawa Cywilnego. Prawo spadkowe tom IV, Ossolineum 1986.
  5. E. Skowrońska-Bocian, Prawo spadkowe, Warszawa 2008.
  6. H. Witczak, A. Kawałko, Prawo spadkowe, Warszawa 2008.